Σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το πλαίσιο χρήσης της πυρηνικής ενέργειας είναι η Συνθήκη ΕΥΡΑΤΟΜ.  Οι βασικές παράμετροι που ελέγχονται είναι:
•    Η πυρηνική ασφάλεια (nuclear safety). Αφορά την ασφαλή λειτουργία των πυρηνικών εγκαταστάσεων και περιλαμβάνει θέματα ραδιολογικής προστασίας και διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων.
•    Η διασφάλιση του πυρηνικού υλικού (nuclear safeguards). Αφορά τη διασφάλιση της χρήσης πυρηνικού υλικού αποκλειστικά και μόνο για τον σκοπό που δηλώνουν οι χρήστες.
•    Η πυρηνική προστασία (nuclear security). Αφορά στη φυσική προστασία του πυρηνικού υλικού και των πυρηνικών εγκαταστάσεων από κακόβουλες ενέργειες.

Αν και στον τομέα της ακτινοπροστασίας και της διασφάλισης του πυρηνικού υλικού, υπάρχει παράδοση εκτεταμένης κοινοτικής νομοθεσίας, στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας (nuclear safety) δεν ισχύει το ίδιο. Τα κράτη μέλη ανέπτυξαν τα προγράμματα χρήσης πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς (παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας), ακολουθώντας διαφορετικές προσεγγίσεις, τόσο ως προς τις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν, όσο και ως προς το ρυθμιστικό πλαίσιο που τις διέπει. Δεδομένων λοιπόν των διαφορετικών προσεγγίσεων δεν ήταν εύκολη η σύγκλιση σε ένα κοινοτικό νομοθετικό πλαίσιο.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργούν 132 πυρηνικοί αντιδραστήρες για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κατανεμημένοι σε 14 κράτη-μέλη. Οι αντιδραστήρες αυτοί παράγουν περίπου το 30% της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η πρώτη κοινοτική Οδηγία για την πυρηνική ασφάλεια εκδόθηκε το 2009. Η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία για την πυρηνική ασφάλεια καθορίζεται με την Οδηγία 2009/71/ΕΥΡΑΤΟΜ του Συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 2009 «περί θεσπίσεως κοινοτικού πλαισίου για την πυρηνική ασφάλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων». Η εναρμόνιση με τις διατάξεις της Οδηγίας έχει ολοκληρωθεί στα περισσότερα κράτη μέλη. Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της Οδηγίας είναι ότι για πρώτη φορά έθεσε νομοθετικές απαιτήσεις με ισχύ σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες που έχουν πυρηνικές εγκαταστάσεις, δημιουργώντας έτσι ένα ολοκληρωμένο κοινοτικό πλαίσιο. Η οδηγία δεν περιέχει προδιαγραφές στόχων και τρόπους επίτευξης, αλλά περιγράφει τις βασικές απαιτήσεις και αρχές, δίνοντας στα κράτη μέλη ευελιξία στο στάδιο της υλοποίησης. Κύριος στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία εργαζομένων, πληθυσμού και περιβάλλοντος από τους κινδύνους που ενέχει η χρήση της πυρηνικής ενέργειας.

Το πυρηνικό ατύχημα στην Φουκουσίμα της Ιαπωνίας τον Μάρτιο του 2011, παρά τον τοπικό χαρακτήρα των ραδιολογικών συνεπειών, είχε παγκόσμια απήχηση και προκάλεσε συζητήσεις για το επίπεδο της ασφάλειας στους πυρηνικούς σταθμούς. Κι αυτό γιατί, αν και το ατύχημα προκλήθηκε από μια τεράστια φυσική καταστροφή, αποκαλύφθηκαν διάφορες παράμετροι (θεσμικοί, οργανωτικοί, τεχνικοί) που συνέβαλαν στο καταστροφικό αποτέλεσμα.  Στην Ευρώπη:
α. άμεσα αποφασίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο η αξιολόγηση των κινδύνων και της ασφάλειας των πυρηνικών σταθμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (δοκιμές αντοχής - stress tests).
β.  μετά την ολοκλήρωση των δοκιμών αντοχής και ως επιστέγασμα της αποφασιστικότητας που επέδειξε η Ε.Ε. για ενίσχυση της ασφάλειας, η Επιτροπή ετοίμασε πρόταση για την αναθεώρηση της πρόσφατης Οδηγίας για την πυρηνική ασφάλεια.

Η Ελλάδα υποστήριξε εξαρχής την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναθεώρηση της ισχύουσας Οδηγίας. Κατά  τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας το πρώτο εξάμηνο του 2014, η χώρα μας ανέλαβε το δύσκολο έργο της διαπραγμάτευσης και ολοκλήρωσης της αναθεώρησης της σχετικής Ευρωπαϊκής Οδηγίας (Οδηγία Ευρατόμ 71/2009). Η νέα Οδηγία Ευρατόμ 87/2014 είναι ένα σημαντικό βήμα προόδου και καθιστά την Ευρώπη κατά κάποιο τρόπο πρωτοπόρο διεθνώς αναφορικά με το νομοθετικό πλαίσιο για την πυρηνική ασφάλεια. Για πρώτη φορά τίθεται ο πήχυς ασφάλειας αναφορικά με το ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη. Στόχος είναι να εξαλειφθούν, ει δυνατόν, οι κίνδυνοι από τη λειτουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων, υφιστάμενων και νέων.

Η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στηρίζεται στη νομική δέσμευση των κρατών μελών:
•    να σχεδιάζουν το εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο, έτσι ώστε να προλαμβάνονται τυχόν ατυχήματα, και στην περίπτωση που συμβεί ατύχημα, να περιορίζονται οι συνέπειες από την έκλυση ραδιενέργειας εντός των ορίων της εγκατάστασης,
•    να ενισχύσουν επιμέρους συνιστώσες του εθνικού συστήματος για την πυρηνική ασφάλεια, όπως είναι το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των ρυθμιστικών αρχών και η προώθηση της κουλτούρας ασφάλειας στο εσωτερικό των φορέων που υπηρετούν την πυρηνική ασφάλεια.
    
Αναλυτικότερα, η Οδηγία Ευρατόμ 87/2014:
•    θεσπίζει υψηλότερες απαιτήσεις πυρηνικής ασφάλειας στην Ευρώπη, καθώς απαιτείται πλέον από τα κράτη μέλη να λάβουν μέριμνα για κάθε τύπο ατυχήματος, όσο απίθανο κι αν θεωρείται,
•    καθιερώνει την εξαετή αξιολόγηση (peer review) επιμέρους θεμάτων ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων σε όλη την Ευρώπη, με συντονισμό όλων των κρατών μελών. Η πρώτη αξιολόγηση είναι προγραμματισμένη για το 2017,
•    απαιτεί από τους διαχειριστές πυρηνικών σταθμών να διαθέτουν υποδομές και ετοιμότητα για απόκριση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης,
•    προβλέπει την ενδυνάμωση του ρόλου, της λειτουργίας και της αποτελεσματικής ανεξαρτησίας των ρυθμιστικών αρχών,
•    εισάγει ως νομική απαίτηση την προώθηση της νοοτροπίας ασφάλειας (safety culture) και προβλέπει ενέργειες των κρατών μελών προς αυτή την κατεύθυνση,
•    θεσπίζει απαιτήσεις σε θέματα διαφάνειας, ενημέρωσης και συμμετοχής του κοινού,  συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών, πυρηνικών και μη, όπου υπάρχει γειτνίαση με πυρηνικό σταθμό.

Ομάδα Ευρωπαίων Ρυθμιστών Πυρηνικής Ασφάλειας (ENSREG)

Η Ομάδα Ευρωπαίων Ρυθμιστών Πυρηνικής Ασφάλειας (ENSREG) είναι ανεξάρτητο ευρωπαϊκό όργανο που συστάθηκε το 2007 και στο οποίο συμμετέχουν οι επικεφαλής των ρυθμιστικών αρχών πυρηνικής ασφάλειας των 28 κρατών μελών και της ΕΕ.  Σκοπός του ENSREG είναι να συμβάλλει στην καθιέρωση ενός κοινού τρόπου αντίληψης των θεμάτων της πυρηνικής ασφάλειας, αλλά και της διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων στην ΕΕ. Η προεδρία του ENSREG ανατίθεται παραδοσιακά σε πυρηνικό κράτος μέλος, ενώ μία εκ των δύο θέσεων αντιπροεδρίας σε μη πυρηνικό κράτος μέλος.

Μέσω του ENSREG, η ΕΕΑΕ συμμετέχει ενεργά σε κοινές ευρωπαϊκές δράσεις για την ενίσχυση και περαιτέρω βελτίωση της διαφάνειας στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Συνεχίζει, επίσης, να έχει αποτελεσματική συμβολή στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου πυρηνικής ασφάλειας, όπως στην περίοδο της Ελληνικής Προεδρίας του 2014, στη διάρκεια της οποίας επιτεύχθηκε η ψήφιση της νέας ευρωπαϊκής Οδηγίας για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Τον Ιανουάριο του 2015 με ομόφωνη απόφαση των μελών της ENSREG, o Πρόεδρος της ΕΕΑΕ, Χρήστος Χουσιάδας, ανέλαβε για τη διετία 2015-2017 την αντιπροεδρία του ENSREG. Ταυτόχρονα, τέθηκε επικεφαλής της μιας εκ των τεσσάρων ομάδων εργασίας που λειτουργούν υπό το ENSREG, η οποία έχει ως αντικείμενο τη διαφάνεια (Working Group on Transparency).

Περισσότερες πληροφορίες για το ENSREG είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση: www.ensreg.eu

DMC Firewall is a Joomla Security extension!