Fukushima10th wide 2Στις 11 Μαρτίου 2011 σε συνέχεια σεισμού και τσουνάμι που έπληξε την Ιαπωνία, και μετά από μια αλληλουχία γεγονότων που οδήγησαν στην απώλεια όλων των εφεδρικών συστημάτων, οι μονάδες του πυρηνικού σταθμού Fukushima Daiichi στην περιοχή Φουκουσίμα της Ιαπωνίας έμειναν χωρίς ηλεκτρική ενέργεια, με αποτέλεσμα να μείνει χωρίς ψύξη η καρδιά του αντιδραστήρα και να λιώσει. Ακολούθησε μεγάλη έκλυση ραδιενέργειας στο περιβάλλον και σημαντική ραδιολογική ρύπανση που οδήγησε στη λήψη απόφασης για εκκένωση σε ακτίνα 20 χιλιομέτρων γύρω από τον σταθμό.
Το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας είναι ένα από τα μεγαλύτερα ατυχήματα που έχουν ποτέ συμβεί στην πυρηνική βιομηχανία και κατηγοριοποιήθηκε στο επίπεδο 7 στην κλίμακα INES (International Nuclear and Radiological Event Scale), στο ίδιο επίπεδο με το ατύχημα του Τσερνόμπιλ (1986).

Με αφορμή την επέτειο 10 ετών από το ατύχημα αυτό, ακολουθούν πτυχές της απόκρισης της χώρας μας την περίοδο του ατυχήματος και μια σύνοψη των εξελίξεων που επήλθαν στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας στην Ευρώπη τα χρόνια που ακολούθησαν.

Συνεργασία και συντονισμός σε εθνικό επίπεδο

Η ΕΕΑΕ τέθηκε σε κατάσταση ετοιμότητας, με βάρδιες λειτουργίας σε σχεδόν 24ωρη βάση, το Σάββατο 12 Μαρτίου 2011, όταν έγινε πλέον φανερό ότι βρισκόταν σε εξέλιξη ένα πυρηνικό ατύχημα. Σκοπός ήταν η στενή παρακολούθηση της εξέλιξης των γεγονότων, η άμεση και έγκυρη ενημέρωση της Πολιτείας και της κοινής γνώμης και η προετοιμασία και επεξεργασία των μέτρων που θα μπορούσαν να απαιτηθούν. Η κατάσταση απαιτούσε τη στενή συνεργασία και τον συντονισμό ενεργειών με πλήθος φορέων, όπως το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Μεταφορών, το Υπουργείο Ναυτιλίας, η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών, ο ΕΦΕΤ, τα Τελωνεία, το Δίκτυο Εργαστηρίων Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος κ.ά.
Η συνεργασία με τους παραπάνω φορείς ήταν επιτυχημένη και διήρκησε για ένα διάστημα περίπου δύο μηνών μετά την 11η Μαρτίου 2011, ενώ παράλληλα συνεχής ήταν η ανταλλαγή και επικοινωνία με ομόλογες αρχές του εξωτερικού, την ΕΕ και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ).
Αντικείμενο της συνεργασίας ήταν η διενέργεια μετρήσεων ραδιενέργειας σε όλη την επικράτεια, η οργάνωση προληπτικών ελέγχων επιβατών προερχόμενων από την Ιαπωνία στα αεροδρόμια «Ελευθέριος Βενιζέλος» και «Μακεδονία», η οργάνωση δευτερογενών ελέγχων στις εγκαταστάσεις της ΕΕΑΕ, η έκδοση οδηγιών για Έλληνες πολίτες στην Ιαπωνία και για τα ελληνικά πλοία, κ.ά.
Από ραδιολογικής άποψης, στην Ελλάδα ανιχνεύθηκαν απολύτως αβλαβείς συγκεντρώσεις ραδιενέργειας, χωρίς κίνδυνο για την υγεία ή το περιβάλλον. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων που διενεργήθηκαν σε περιβαλλοντικά και άλλα δείγματα στα ελληνικά εργαστήρια συγκλίνουν μεταξύ τους στο γεγονός ότι δεν υπήρξε ραδιολογικός αντίκτυπος στη χώρα μας. Η ΕΕΑΕ δεν συνέστησε οιοδήποτε μέτρο προστασίας ή αλλαγή στις διατροφικές ή άλλες συνήθειες του πληθυσμού. Σημειώνεται πως οι ενέργειες και τα μέτρα που ελήφθησαν σε εθνικό επίπεδο ήταν σε πλήρη συμφωνία με αυτά άλλων χωρών.

Για τον εθνικό μηχανισμό απόκρισης σε ραδιολογική έκτακτη ανάγκη το ατύχημα στη Φουκουσίμα λειτούργησε ως «άσκηση ετοιμότητας σε πραγματικές συνθήκες», στην οποία ανταποκρίθηκε επιτυχώς.

Διαφάνεια και ενημέρωση πληθυσμού

Δεδομένου του θεσμικού ρόλου της ΕΕΑΕ στον τομέα της ενημέρωσης σε περιπτώσεις ραδιολογικής ή πυρηνικής έκτακτης ανάγκης και το μεγάλο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για το θέμα, η έγκυρη ενημέρωση και η διαφάνεια σχετικά με τις εξελίξεις στην Ιαπωνία και τον πιθανό ραδιολογικό αντίκτυπο ήταν προτεραιότητα από την πρώτη στιγμή.
Η αυξημένη επισκεψιμότητα του διαδικτυακού τόπου της ΕΕΑΕ την περίοδο εκείνη, όπου μπορεί κανείς να παρακολουθεί on line τα επίπεδα ραδιενέργειας στη χώρα, όπως καταγράφονται από το τηλεμετρικό δίκτυο σταθμών μέτρησης ακτινοβολίας στον αέρα, το πλήθος ερωτημάτων πολιτών και το πολύ μεγάλο ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης επιβεβαιώνουν τη σημασία της άμεσης και έγκυρης επικοινωνίας σε παρόμοιες καταστάσεις.
Η απόκριση της χώρας στο πυρηνικό ατύχημα παρουσιάστηκε σε ημερίδα που διοργάνωσε η ΕΕΑΕ στις 7 Ιουλίου 2011 και είχε ως θέμα «Οι πρώτοι μήνες του πυρηνικού ατυχήματος στην Ιαπωνία. Ενέργειες και μετρήσεις στη χώρα μας». Έγινε λεπτομερής παρουσίαση των ενεργειών και ανοιχτή συζήτηση κατά την οποία διατυπώθηκαν προβληματισμοί και απόψεις γύρω από τον αντίκτυπο του ατυχήματος και τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας.

Επιστημονικές και ερευνητικές δράσεις σχετικές με την απόκριση

Η άριστη συνεργασία της επιστημονικής κοινότητας είχε ως επιστέγασμα μια κοινή εργασία όλων των εργαστηρίων μετρήσεων ραδιενέργειας περιβάλλοντος της χώρας που συνιστούν το Δίκτυο Εργαστηρίων Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος. Στην εργασία με τίτλο "Environmental measurements and inspections on imported foods and feedstuffs in Greece after the Fukushima accident", η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Radiation Protection Dosimetry, παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα των μετρήσεων που διενεργήθηκαν στην Ελλάδα την περίοδο του πυρηνικού ατυχήματος στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας.
Επιπλέον, η ΕΕΑΕ συνεργάστηκε για ραδιολογικές αναλύσεις με την ελληνική επιστημονική ομάδα που έκανε αποστολές στην περιοχή της Φουκουσίμα. Αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας ήταν η δημοσίευση εργασίας με τίτλο "Spatial and Temporal Heterogeneity of 134Cs and 137Cs in Topsoil after the Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant Accident and the Importance of Tsunami Debris Management" στο περιοδικό Environmental Processes.
Η ΕΕΑΕ είχε την ευκαιρία την περίοδο 2013-2019 να συμμετάσχει σε δύο ευρωπαϊκά προγράμματα που είχαν ως αντικείμενο τη βελτιστοποίηση διαφόρων πτυχών της πρόληψης και απόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, με έμφαση σε θέματα που προέκυψαν ως διδάγματα από το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα. Ειδικότερα πρόκειται για τα προγράμματα:
PREPARE - “Innovative integrated tools and platforms for radiological emergency preparedness and post-accident response in Europe”
CONFIDENCE - COping with uNcertainties For Improved modelling and DEcision making in Nuclear emergenCiEs

Πυρηνική ασφάλεια στην Ευρώπη

Στην Ευρώπη, ήδη από τις πρώτες εβδομάδες μετά το ατύχημα, υπήρξε συμφωνία των κρατών μελών της ΕΕ για διενέργεια δοκιμών αντοχής (stress tests) στους πυρηνικούς αντιδραστήρες της Ευρώπης, με σκοπό τον αυστηρό έλεγχο της απόκρισης των εγκαταστάσεων σε ακραίες καταστάσεις φυσικών καταστροφών.
Παράλληλα, αναθεωρήθηκε ριζικά η Ευρωπαϊκή νομοθεσία που διέπει την πυρηνική ασφάλεια. Το κοινοτικό πλαίσιο για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων (οδηγία 2014/87/Ευρατόμ) περιλαμβάνει πλέον έναν διακρατικό μηχανισμό για την αξιολόγηση ανά εξαετία επιμέρους τεχνικών θεμάτων ασφάλειας των αντιδραστήρων της ΕΕ υπό τον συντονισμό του ENSREG (European Nuclear Safety Regulators Group). Η πρώτη θεματική αξιολόγηση (2017-2019) είχε ως θέμα τη γήρανση (ageing management) των πυρηνικών σταθμών. Η διαδικασία της επόμενης παρόμοιας αξιολόγησης ξεκίνησε ήδη με θέμα την πυρασφάλεια (fire protection) των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Επίσης, το κοινοτικό πλαίσιο για την πυρηνική ασφάλεια περιλαμβάνει διατάξεις για την ενίσχυση διαφάνειας και της συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών στη λήψη αποφάσεων. Η νέα οδηγία ψηφίστηκε με τη μεγάλη συμβολή της Ελληνικής Προεδρίας του πρώτου εξαμήνου του 2014.

Η αναθεώρηση των εθνικών σχεδίων

Οι αλλαγές στο σύνολο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας που διέπει την ακτινοπροστασία και την πυρηνική ασφάλεια στα χρόνια που ακολούθησαν το ατύχημα στη Φουκουσίμα, κατέστησαν αναγκαία και την αντίστοιχη επικαιροποίηση του εθνικού συστήματος διαχείρισης εκτάκτων αναγκών από ραδιολογικό ή πυρηνικό παράγοντα.
Σύμφωνα με το καινούργιο πλαίσιο αφετηρία είναι η «Αξιολόγηση Δυνητικών Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης» (ΑΔΚΕΑ). Βάσει της ΑΔΚΕΑ, υπό τον Συντονισμό της Γενικής Πολιτικής Προστασίας, εκπονούνται τα επιχειρησιακά Εθνικά Σχέδια Απόκρισης σε Ραδιολογική ή Πυρηνική Έκτακτη Ανάγκη (ΕΣΑΡΠΕΑ). Εντός του 2019 ολοκληρώθηκε από την ΕΕΑΕ και υποβλήθηκε στη ΓΓΠΠ η 1η έκδοση της ΑΔΚΕΑ. Η εκπόνηση της μελέτης βασίστηκε σε διεθνή πρότυπα, ενώ όπου κρίθηκε απαραίτητο, πραγματοποιήθηκε υπολογιστική ανάλυση με βάση υποθετικά, αλλά - κατά το δυνατό - ρεαλιστικά σενάρια. Η μελέτη συνιστά τη βάση για τις ρυθμίσεις του εθνικού συστήματος διαχείρισης ραδιολογικών ή πυρηνικών έκτακτων αναγκών, ενώ παράλληλα αποτελεί και εισάγει μια αλλαγή στην προσέγγιση αυτών των καταστάσεων, σε συμμόρφωση και με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Μέρος των ΕΣΑΡΠΕΑ έχει εκδοθεί και βρίσκεται σε εξέλιξη η σύνταξη των υπολοίπων.

Σχετικοί σύνδεσμοι
• Πρόσφατη έκδοση του οργανισμού Nuclear Energy Agency (NEA) του ΟΟΣΑ: Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant Accident, Ten Years On Progress, Lessons and Challenges
• Έκθεση του οργανισμού UNSCEAR του ΟΗΕ: Levels and effects of radiation exposure due to the nuclear accident at the Fukushima Daiichi Nuclear Power Station (FDNPS): Implications of information published since the UNSCEAR 2013 Report
Ανακοινώσεις και εκθέσεις Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ)
Χρονικό ανακοινώσεων της ΕΕΑΕ και ενημερωτικό υλικό από την περίοδο του ατυχήματος
• Δημοσιευμένη εργασία "Environmental measurements and inspections on imported foods and feedstuffs in Greece after the Fukushima accident”
• Δημοσιευμένη εργασία "Spatial and Temporal Heterogeneity of 134Cs and 137Cs in Topsoil after the Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant Accident and the Importance of Tsunami Debris Management"

ΑΠΟΔΟΧΗ COOKIES
Το eeae.gr χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. Με τη χρήση αυτού του ιστοτόπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.
Διαβάστε περισσότερα ΑΠΟΔEΧOMAI
DMC Firewall is a Joomla Security extension!