Ιοντίζουσα ακτινοβολία

Κανονιστικος ελεγχος για Πρακτικες με NORM υλικα στην Ελλαδα

Η ρύθμιση και εποπτεία των οργανισμών που διενεργούν, μεταξύ άλλων, πρακτικές με υλικά NORM (φυσικά ραδιενεργά υλικά – naturally occurring radioactive materials) εμπίπτει στο τρέχον κανονιστικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στη χώρα από το 2018. Πιο συγκεκριμένα, οι εν λόγω πρακτικές διακρίνονται σε πρακτικές που υπόκεινται σε γνωστοποίηση και πρακτικές που υπόκεινται σε καταχώριση. Επίσης, υπάρχει και η περίπτωση εξαίρεσης πρακτικών.

H ΕΕΑΕ επικοινώνησε με τις βιομηχανίες που εφαρμόζουν πρακτικές με NORM υλικά και μετά από μια σειρά δράσεων και ενημερώσεων κατατέθηκαν στην ΕΕΑΕ οι απαιτούμενες πληροφορίες για την ένταξή τους στο κανονιστικό πλαίσιο.

Συγκεντρωτικά στοιχεία για τις 7 βιομηχανίες που έχουν ενταχθεί στο κανονιστικό πλαίσιο παρουσιάζονται σε μελέτη της ΕΕΑΕ  για τη διετία 2020 – 2021. Στην έκθεση αυτή καταγράφονται και αναλύονται οι κατηγορίες και τα είδη των πρακτικών με NORM υλικά που διενεργούνται στην Ελλάδα, καθώς και ο αντίστοιχος αριθμός των οργανισμών που εφαρμόζουν τις εν λόγω πρακτικές.

Επίσης, παρουσιάζονται αναλυτικά δεδομένα σχετικά με την ποσότητα των NORM υλικών, τη συγκέντρωση της ενεργότητάς τους και το είδος διαχείρισης ή απόθεσής τους.

Τέλος, ειδική αναφορά γίνεται στις μέγιστες και ελάχιστες δόσεις που ενδέχεται να λάβουν οι εργαζόμενοι κατά την απασχόλησή τους με NORM υλικά, ανά βιομηχανικό τομέα, σε συγκεκριμένες θέσεις εργασίας και με δυσμενείς υποθέσεις σεναρίου έκθεσης.

Διαχείριση Αποβλήτων NORM

Τα απόβλητα NORM στην Ελλάδα παράγονται κυρίως κατά τη διαδικασία παραγωγής πετρελαίου, φωσφορικών λιπασμάτων, εξόρυξης βωξίτη και παραγωγής σκυροδέματος. Σύμφωνα με μελέτη της ΕΕΑΕ, κατά τη διετία 2020–2021, οι ποσότητες τέφρας που έχουν ήδη αποτεθεί στην Ελλάδα υπερβαίνουν κατά τουλάχιστον μία τάξη μεγέθους τις ποσότητες φωσφογύψου και καταλοίπων βωξίτη, ενώ οι ποσότητες πετρελαιομένης ιλύος είναι σημαντικά μικρότερες και αποθηκεύονται προσωρινά σε τσιμεντένιες δεξαμενές.

Σύμφωνα με το Παράρτημα VII του Π.Δ. 101/2018 (ΦΕΚ 194/Α/2018), τα απόβλητα NORM με συγκεντρώσεις ενεργότητας μικρότερες από 1 Bq/g (ή 10 Bq/g για το ⁴⁰K) εξαιρούνται από τον χαρακτηρισμό ως ραδιενεργά και μπορούν να αποδεσμευτούν. Απόβλητα NORM με συγκεντρώσεις ενεργότητας μεταξύ 1 και 10 Bq/g αξιολογούνται περαιτέρω, καθώς μπορεί να χαρακτηριστούν ως ραδιενεργά, ανάλογα με τον ρυθμό δόσης. Στην περίπτωση αυτή, η διαχείρισή τους εντάσσεται στο πλαίσιο της ιεραρχίας διαχείρισης αποβλήτων, όπως ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2008/98/ΕΚ. Η ιεραρχία περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

  1. Πρόληψη:
    Εφαρμογή μεθόδων επεξεργασίας στην πηγή παραγωγής για τη μείωση της παραγωγής αποβλήτων υψηλής συγκέντρωσης.
  2. Επαναχρησιμοποίηση:
    Προώθηση της χρήσης αποβλήτων NORM σε ασφαλείς και εγκεκριμένες εφαρμογές, όπως δομικά υλικά, σύμφωνα με τις κανονιστικές απαιτήσεις.
  3. Ανακύκλωση:
    Υποστήριξη έρευνας για τη μετατροπή υλικών NORM σε χρήσιμα προϊόντα.
  4. Ανάκτηση:
    Χρήση αποβλήτων NORM για εξαγωγή ενέργειας ή ανάκτηση πολύτιμων μετάλλων, όπως σπάνιες γαίες, εφόσον είναι τεχνικά και περιβαλλοντικά εφικτό.
  5. Διάθεση:
    Για απόβλητα NORM με συγκεντρώσεις ενεργότητας μεταξύ 1 και 10 Bq/g, η διάθεση σε αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις ή στους χώρους παραγωγής τους επιτρέπεται, εφόσον ο ρυθμός δόσης δεν υπερβαίνει το όριο του 1 mSv/έτος για το κοινό. Σε αντίθετη περίπτωση, ή για απόβλητα με συγκεντρώσεις άνω των 10 Bq/g, αυτά χαρακτηρίζονται ως ραδιενεργά και διαχειρίζονται σύμφωνα με το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα ραδιενεργά απόβλητα.